Educatie-artikel: Over Nijinski.dagboek.fragmenten

In 1998 vraagt het dansfestival Springdance ’t Barre Land op het allerlaatste moment ‘iets’ te doen met de dagboeken van Vaslav Nijinski, één van de allergrootse balletdansers uit de geschiedenis. Nijinski was een Poolse jongen die in Rusland een dansopleiding volgde en daar werd ontdekt door de grote kunstliefhebber Diaghilev. Hij werd wereldberoemd door zijn manier van springen, zijn bezeten, bijna dierlijke manier van dansen en z’n betoverende uitstraling. Hij maakte zelf een aantal revolutionaire balletten. De successtory van zijn leven eindigde in een groot persoonlijk drama. Nijinski wordt krankzinnig. Hij schrijft vier schriften vol aantekeningen. Tijdens zijn leven worden ze al gepubliceerd, zij het in een zeer gekuisde versie. Pas in 1995 worden de originele schriften volledig uitgegeven met toestemming van Nijinski’s twee dochters. De aantekeningen zijn uniek omdat schizofrene geschriften heel zeldzaam zijn. Op het moment dat Nijinski alle grip op zijn leven heeft verloren begint de zwijgzame danser die zelden z’n mond opentrok als een razende te schrijven. Het is een chaos van gedachten, over politiek, (homo)sexualiteit, het geloof, macht, geld, oorlog, liefde, kunstenaars en dood. Het gaat over vroeger, over familie, over alle bekende mensen waar hij mee heeft samengewerkt, over z’n angsten en twijfels. Het is een totaal verward relaas van iemand die waanzinnig geworden is. Hij herhaalt zichzelf, spreekt zichzelf tegen, schrijft waarheden, leugens, alles door elkaar. Het is absurd en pijnlijk, maar ook ontroerend, krankzinnig, vermoeiend, poëtisch en bij vlagen geniaal.
Een voorstelling die groeit
In een paar dagen hebben we de tekst bewerkt. In eerste instantie kwamen we uit op materiaal voor ongeveer 15 minuten. Het begon dus als een kleine voorstelling, bijna een soort performance, met teksten uit de dagboeken van Nijinski afgewisseld met teksten van de Nederlandse choreograaf Hans van Manen en één simpel decorstuk, gespeeld door drie acteurs. Wat begon als een eenmalig experiment in opdracht van Springdance Festival is inmiddels uitgegroeid tot een voorstelling van bijna drie kwartier. Er komen stukken tekst bij, dingen die we eerder over het hoofd gezien hebben of die met de dag van vandaag van doen hebben. Er wordt ook zo nu en dan iets geschrapt of de volgorde wordt overhoop gehaald om te kijken of dat iets oplevert. Iedere keer dat we besluiten te spelen worden de dagboeken er weer bij gepakt en wordt er aan de tekst en de voorstelling verder gewerkt. Iedere keer dat we lezen ontdekken we wel weer iets nieuws of vinden we er iets anders van. Op die manier komen we steeds meer over de inhoud van zijn teksten te weten.
Meer weten
Als je geïnteresseerd bent in de tekst of de voorstelling kan het leuk zijn om iets meer te weten over het leven van Nijinski omdat daarin vaak verwezen wordt naar de dingen die hij heeft meegemaakt en de mensen die hij heeft ontmoet. Daarom volgt nu zijn levensverhaal.
Meer over de dagboeken en citaten eruit vind je op www.xs4all.nl/~jeroenvu/nijinski.htm. Als je meer over de Ballets Russes, het beroemde dansgezelschap van Sergej Diaghilev wilt weten klink hier (engelstalig) of http://www.groenewald.nl/russes/ballets_russes.htm.