Uitputtende opvoering van onspeelbaar Krausstuk

Volkskrant, 22 november 2008 - Vincent Kouters

Theatergroep ’t Barre Land speelt Karl Kraus’ onopvoerbaar geachte De laatste dagen der mensheid. Kraus schreef hiermee de grootste toneeltekst ooit, met letterlijk honderden personages en scènes en, opmerkelijk genoeg, zonder hoofdpersoon. Maar in plaats van zich aan een integrale opvoering te wagen (die staat, zo zeggen ze, pas gepland voor 2018), speelt de groep nu een slechts avondvullende ‘opbouwmissie’.

In drie uur verkennen de acteurs het lijvige werk van Kraus dat op zijn beurt verslag doet van de onmenselijkheden van de Eerste Wereldoorlog. Kraus beschrijft de gruwelijkheden aan het front en het politieke gekonkel. Maar hij richt zijn polemische pen vooral op de journalisten en kunstenaars die de Grote Oorlog aangrijpen om groots uit te pakken met klaagzangen, sfeerreportages en heldendichten.

‘t Barre Land begint hun Laatste dagen der mensheid met een opvoering van het stuk in 30 minuten. Van de vijf bedrijven wordt telkens de eerste scène gespeeld. Groepen mensen verzamelen zich hierin rond een krantenverkoper en bediscussiëren het laatste frontnieuws. Deze grappige en onnavolgbare kakofonie van stemmen, dialecten en meninkjes geeft een treffende indruk van de overdadige complexiteit van Kraus’ werk, en natuurlijk van de oorlog zelf.

Die overdadigheid is het thema van deze voorstelling. Na dit sterke begin volgt een ellenlange dialoog over - onder veel en veel meer - de oorlogspropaganda van de zogenaamd neutrale kranten en tijdschriften. De geanimeerde uiteenzetting is verwarrend en vooral uitputtend, maar het wonderbaarlijk onderhoudende acteren van Margijn Bosch en Martijn Nieuwerf blijft tot het bittere einde de aandacht trekken.

Minder geslaagd is de aanwezigheid op het podium van de vertalers van het stuk, Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes. Samen met de acteurs interrumperen ze scènes met citaten, aforismen of ter plekke nieuw geschreven materiaal. Dit zijn vaak niet zulke denderende addenda bij Kraus, zoals een makkelijke sneer naar een andere, veel toegankelijkere oorlogsvoorstelling: Kamp Holland van Orkater.

Het sluitstuk is dan weer een hilarische verbeelding van de excessen van de militaire top. Flauw, maar leuk door de tergende eindeloosheid ervan. Het maakt de fascinerende onwaarschijnlijkheid van deze voorstellig compleet. Niet dat ’t Barre Land een onspeelbaar stuk nu toch heeft gespeeld, maar ze maken wel mooi duidelijk dat het onspeelbaar is.