UN: Lachen om leed te maskeren, Jacob Derwig prikkelend als Platonov

Platonov, de titelfiguur uit Tsjechovs eerste grote toneelwerk, kan niet tegen onwaarachtigheid. Temeer uit onvrede met zichzelf rebelleert hij met name tegen iedereen ten huize van de jonge weduwe Anna Petrovna. Na zijn universitaire studie heeft hij het niet verder gebracht dan dorpsonderwijzer. Als intellectueel is hij getrouwd met een goedhartige, maar eenvoudige van geest. “Zij is dom en ik ben een zak,” typeert hij dit huwelijk.
Door zijn soms beledigende en schofferende aansporingen om meer van het leven te maken oefent hij juist een magnetische aantrekkingskracht uit op de vele gasten in het landhuis van Petrovna. Vooral de vrouwen raken geheel in zijn ban.
Dat maakt het voor hem alleen nog maar ingewikkelder en het leidt zelfs tot zijn dood. Behalve een waarheidsridder is Platonov daarentegen ook een enorme twijfelaar die zelfs in de liefde geen definitieve keuzes kan maken. Deze innerlijke tweespalt die tot tragi-komische verwikkelingen leidt, wordt door Jacob Derwig met een aanstekelijke lichtheid vormgegeven. Achter zijn beheerst spel gaat een conflict schuil tussen zijn opstandigheid, gevoed door hoge kwaliteitseisen en zijn constante geweifel uit rationalistische overwegingen.
Onderhuidse spanning als gevolg van botsende emoties is trouwens de voedingsbron voor deze voorstelling van ’t Barre Land uit Utrecht. Geen opgelegd spel, geen voor de hand liggende gekdoenerij om de komische aspecten uit te buiten. Het kost wat kost blijmoedig blijven om weerstand te kunnen bieden aan leed en teleurstelling is met name uiterst subtiel te onderkennen bij gastspeelster Veerle van Overloop.
Maar het zal ’t Barre Land niet zijn wanneer er bovendien met jonge honden vitaliteit humoristisch wordt gedold met de tragiek. Zo verschijnt Martijn Nieuwerf in de rol van Sergej uit woede om de ontrouw van zijn echtgenote met Platonov als een potsierlijke Hamlet. Vincent van den Berg als de beginnende en zijn taak verzakende arts Nikolaj kan cartoonesk te keer gaan.
Naarmate de situaties problematischer worden, komen er steeds meer attributen op het aanvankelijk lege toneel met een parketvloer die naar het chique van deze failliete boven-modalen verwijst. Het is ook ’t Barre Land eigen om zowel spel als toneelbeeld niet louter illustratief maar vooral als suggestieve indicaties te laten fungeren. Subliem is het bijvoorbeeld om de eenvoudige behuizing van de dorpsonderwijzer Platonov te kenschetsen met niet meer dan twee kleine schoolbankjes.
Platonov is een bijna vier uur durende voorstelling met een nogal slepend eindgedeelte, maar er wordt met zoveel brille en spiritualiteit gespeeld, dat je nauwelijks merkt dat het een lange zit is. En het is buiten kijf volop genieten van Jacob Derwig die in zijn Platonov een Hamlet en een Don Quichote zich verenigt.

Utrechts Nieuwsblad, 11 februari 2000 - door Max Smith