VK: Inktzwarte komedie is een genot om naar te kijken

Bij de Utrechtse theatergroep ’t Barre Land komt er geen regisseur aan te pas. Eigenzinnig als ze zijn, denken deze jonge spelers het met elkaar te kunnen klaren. Maar boven hun nieuwe productie ‘Platonov’ zweeft overduidelijk de geest van Jan Joris Lamers en met hem van heel Maatschappij Discordia, waarmee ’t Barre Land veel heeft samengewerkt.
Alleen die vormgeving al: houten klapstoeltjes aan de rand van het podium, een mooie parketvloer, lichtspots op het toneel, spelers die vanachter de coulissen tevreden naar hun companen kijken, bijzettafels vol mooi vormgegeven wodkaflessen. Smaakvol minimalisme, dat alle ruimte laat aan de toneelspelers.
Werden die toneelspelers van ’t Barre Land voorheen nogal eens geteisterd door artistieke aanstelleritis en middelmatig talent, het gezelschap speelt nu in vier uur tijd één van de mooiste gebeurtenissen van dit seizoen.
‘Platonov’, een stuk dat Tsjechov zelf als een jeugdzonde beschouwde en het liefst had verbrand, wordt na legendarische opvoeringen door het Onafhankelijk Toneel, De Trust en het Noord Nederlands Toneel gespeeld alsof het stuk voor het eerst wordt verteld. Die verborgen diamant weer zo te laten glinsteren, is geen geringe prestatie van 't Barre Land.
Jacob Derwig speelt de titelrol, maar voordat hij dat deed heeft hij maanden aan een nieuwe vertaling gewerkt die klinkt alsof zij vandaag geschreven is. Simpele taal, sterke dialogen, dankzij Tsjechov natuurlijk, maar met het oor van een acteur op papier gezet.
Platonov is de dorpsonderwijzer die zichzelf en de vrouwen om hem heen met zijn vleierij ten gronde richt. De visie van de acteur Derwig op deze figuur is intelligent, toegankelijk en verleidelijk. Derwig is geen glamourboy, geen gladde jongen die maar op hoeft te komen en het werk is gedaan. Nee, hij is eigenlijk heel gewoon, niet mooi, niet lelijk, met een beetje markant hoofd, een merkwaardige tred en open, vriendelijke ogen.
In zijn rol als Platonov –vaak gespeeld als een shabby, naar drank stinkende zonderling- verdwijnt dat gewone en wordt hij een geboren verleider, een charmeur van wie je niet weet of hij het echt is of speelt. Het is een minutieuze, briljant opgebouwde rol.
‘Is er iets?’
‘Nee, ik verveel me.’
Dat is de eerste dialoog in het stuk en van daaruit gaat het onmiskenbaar mis met dit bonte gezelschap klaplopers, paardendieven, incompetente dokters, wulpse dames en smachtende weduwen. Maar voordat het zover is, willen deze mensen léven en geven ze dat leven vorm in een even aangrijpend drama als een hartstochtelijke klucht.
Het hele gezelschap speelt met plezier, inzet en een perfecte balans tussen inleving en ironie. Naast Derwig is de Vlaamse Veerle van Overloop onweerstaanbaar. Bijna wankelend van verlangen, door haar hoeven zakkend, besluipt ze haar geliefde Platonov. Haar stembuigingen, subtiele, kirrende uithaaltjes en het jongleren met de tekst- het is een genot om naar te kijken. Platonovs twee vrienden, gespeeld door Vincent van den Berg en Martijn Nieuwerf, relativeren het in wezen inktzwarte verhaal met sterk volgehouden, komisch acteren.
Zo drukt in dit gezelschap niemand iemand weg en wordt ‘Platonov’ van ’t Barre Land een hommage aan het collectief. Met dank aan Maatschappij Discordia, aan Tsjechov en aan zijn eeuwige thema ‘de verveling’ dat hier zo aanstekelijk wordt verbeeld.

 Hein Janssen, de Volkskrant, 12 februari 2000