De Volkskrant, 20 april 2002 - Karin Veraart
Sterfscènes zijn niet meer dan een lichte struikelbeweging of een kort plofje. De ambtenaar Marmeladov, die wordt overreden, de querulant Sjvidrigailov die er een einde aan maakt – het gebeurt haast terloops, zonder dramatiek; net als ook de liefde met weinig emotioneel vertoon gepaard gaat. Het draait om andere passies in Misdaad en straf van ’t Barre Land: die voor de redeneerkunst, de mooie theorie, de fascinatie voor de geestelijke manipulatie, de uitdaging de ander te slim af te zijn, en voor de innerlijke strijd – die van een moordenaar. En reken maar dat het warm wordt op het toneel.
Zes romandelen en een epiloog, in totaal 41 hoofdstukken, telt de roman van Fjodor Dostojevski uit 1866; in de bewerking van ’t Barre land wordt ze knap samengebald tot een krachttoer van ruim twee uur, die de aandacht voortdurend aan zich weet te binden. Dat er nu zo af en toe nog een moment gezocht wordt naar ritme of timing doet er niets aan af: Misdaad en straf is een waardige afsluiting van 2x2=5, het eigenzinnige Barre Land-project van Dostojevski- (en een Boelgakov)bewerkingen voor toneel.
Weer zien we die componenten die het decor vormden voor ook Aantekeningen uit het ondergrondse, samen met Hondehart de eerste uit de reeks, en Witte nachten en De zachtmoedige later in het seizoen: net steeds iets anders gecombineerde, minimalistische houten panelen, goudkleurige schermen, wit doek en een speciale aanlichting; verwijzingen naar het vervreemdende Petersburgse milieu waarin Dostojevski zijn anti-helden laat rebelleren tegen de gevestigde orde, de vastgeroeste werkelijkheid van 2x2=4 – een waar hij een geheel eigen werkelijkheid tegenover stelt.
’t Barre Land sluit daar grif bij aan als we Rodion Raskolnikov de verlopen voormalig rechtenstudent leren kennen in de vertolking van Margijn Bosch. Maar het moment van bevreemding is van korte duur; al snel is de actrice als het ware een met de gedachten die ze verwoordt, als verpersoonlijking van een koortsachtig , snelwerkend brein en een innerlijke wereld die een uitzonderingspositie inneemt in die andere werkelijkheid – neergezet door vijf andere Barre Landers.
Gezamenlijk vertellen ze het verhaal van Misdaad en straf. Als een verhaal soms: het publiek wordt vaak recht aangekeken of aangesproken. Sommige dialogen worden even snel door een en dezelfde acteur gedaan, waar belangrijke en puntige gedachtenwisselingen ruimschoots tijd krijgen; en ondanks de vele personages (afgezien van Bosch heeft zowat iedereen meerdere rollen) wordt de structuur van het stuk snel duidelijk.
Centraal staan Raskolnikov en zijn moord op een oude woekeraarster. In gesprek met zichzelf en de anderen om hem heen ervaren we de motieven, denkwijzen, overwegingen aangaande de ethische reikwijdte van die daad, en de wroeging die volgt tegen wil en dank. Maar naast die filosofische en psychologische bespiegelingen en zelfanalyses, is Misdaad en straf spannend als een detective. Terwijl iedereen de mond vol heeft van de moord, probeert de dader zich zo gewoon mogelijk voor te doen. Rechter-commissaris Porfiri Petrovitsj leidt hij echter geen moment om de tuin.
Petrovitsj is een mooie rol van Martijn Nieuwerf, die charmant maar hardnekkig om zijn prooi heen blijft draaien. Ook de andere acteurs slagen er vaak in, in al hun uiteenlopende hoedanigheden, die complexe Dostojevskiaanse sfeer te raken; en waar nodig – de Barre Landers zullen de stukken af en aan tot en met december blijven spelen – zal deze bijzondere reeks alleen nog maar rijpen.