Op 14 juni 1914 werden Frans Ferdinand, de erfgenaam van de Oostenrijks-Hongaarse troon, en zijn echtgenote Sophie Chotek neergeschoten in de Bosnische hoofstad Sarajevo. Servische nationalisten hadden bezit genomen van de stad. Nadat er een bom naar de stoet van de Oostenrijkse kroonprins was geworpen, reed zijn chauffeur per vergissing een verkeerde straat in. Terwijl hij trachtte te keren vormden Frans Ferdinand en zijn vrouw een schitterend doelwit. Met twee welgerichte schoten uit zijn revolver werd het echtpaar neergeschoten door Gavrilo Princip, een negentienjarige Servische nationalist van Bosnische afkomst.
Ruim een maand later schrijft (de laatste) tsaar Nicolaas II in zijn dagboek:
19 juli 1914. Na het ontbijt liet ik Nikolasja bij me komen en deelde hem mee dat hij opperbevelhebber was benoemd, totdat ik mij bij het leger zou kunnen voegen. […] Om halfzeven naar de avondmis. Toen ik terugkeerde, hoorde ik dat Duitsland ons de oorlog had verklaard.
20 juli. Een goede dag, in het bijzonder omdat de strijdlust plotseling is toegenomen. Om halfdrie vertrok ik met de Aleksandria naar Sint-Petersburg en liet mij per sloep aan de kade van het Winterpaleis afzetten. Heb de oorlogsverklaring getekend. Van de Malachietkamer gingen we naar de Sint-Nicolaaszaal, waar de oorlogsverklaring werd voorgelezen. Daarna werd er hardop gebeden. […] De hele zaal zong mee toen ‘Red ons, Heer’ werd gezongen. Ik hield een korte toespraak. Toen wij aanstalten maakten om te vertrekken, haastten de dames zich naar ons toe om onze handen te kussen, hetgeen tamelijk vermoeiend was voor Alix en mij. […] Vervolgens begaven we ons naar het balkon aan het Alexanderplein en maakten een buiging naar de enorme mensenmassa. […] Om ongeveer zes uur gingen we naar de kade, om ons met de sloep naar de Aleksandria te laten brengen. We moesten ons door een menigte van politiemensen en burgers wurmen. Om kwart over zeven kwamen we in Peterhof aan, waar we een rustige avond doorbrachten.
23 juli. ’s Morgens vernam ik goed nieuws: Engeland heeft Duitsland de oorlog verklaard.
24 juli. Oostenrijk heeft ons eindelijk de oorlog verklaard. Nu is de situatie tenminste duidelijk.
Uit Edward Radzinsky De Laatste Tsaar (Balans Amsterdam, 1993)